Jet lag mija sam, ale można go wyraźnie skrócić. Jak pokonać jet lag? Najwięcej daje stopniowe przesuwanie pory zasypiania przed wylotem i świadome korzystanie ze światła dziennego po przylocie. Organizm przestawia się średnio o około jedną strefę czasową na dobę, a przy lotach na zachód nieco szybciej.
Jet lag, co to jest?
Jet lag, czyli zespół nagłej zmiany strefy czasowej, to przejściowe rozregulowanie wewnętrznego zegara biologicznego po szybkim przelocie przez kilka stref czasowych. Rytm dobowy, który steruje snem, czuwaniem, apetytem i temperaturą ciała, nadal działa według czasu z miejsca wylotu, podczas gdy otoczenie żyje już według innego zegara.
Zjawisko pojawia się zwykle przy różnicy co najmniej dwóch, trzech stref czasowych. Lot z Warszawy do Londynu nie powoduje go wcale, za to podróż do Nowego Jorku, Bangkoku czy Tokio odczuwa większość pasażerów.
Jet lag, objawy, czyli po czym go rozpoznać?
Najbardziej typowe objawy jet lagu to kłopoty ze snem w nocy i senność w ciągu dnia. Pojawiają się zwykle w ciągu jednej, dwóch dób po przylocie. Towarzyszyć im mogą:
- zmęczenie i spadek energii,
- trudności z koncentracją i wolniejsze reakcje,
- rozdrażnienie i gorsze samopoczucie,
- brak apetytu lub dolegliwości żołądkowe,
- ból głowy.
Objawy zależą od kierunku podróży. Po locie na wschód częściej trudno zasnąć wieczorem, a po locie na zachód sen kończy się bardzo wcześnie rano.
Dlaczego lot na wschód jest trudniejszy niż na zachód?
Lot na wschód skraca dobę, a organizmowi łatwiej jest ją wydłużyć niż skrócić. Wewnętrzny zegar większości osób chodzi nieco dłużej niż 24 godziny, więc późniejsze kładzenie się spać przychodzi naturalnie, a wcześniejsze wymaga wysiłku.
Różnicę dobrze widać na przykładzie popularnych kierunków z Warszawy. Różnica czasu między Warszawą a Bangkokiem jest taka sama jak między Warszawą a Nowym Jorkiem i wynosi zimą sześć godzin, a mimo to po locie na wschód adaptacja trwa o około dwa dni dłużej.
Ile trwa jet lag po locie z Warszawy?
Organizm przestawia się o ok. 1 strefę czasową na dobę po locie na wschód i o ok. 1,5 strefy po locie na zachód.
- Lot na wschód
- Lot na zachód
- Dubaj 3 godz. różnicy, lot na wschódok. 3 dni
- Bangkok 6 godz. różnicy, lot na wschódok. 6 dni
- Tokio 8 godz. różnicy, lot na wschódok. 8 dni
- Nowy Jork 6 godz. różnicy, lot na zachódok. 4 dni
- Los Angeles 9 godz. różnicy, lot na zachódok. 6 dni
Przybliżona liczba dni potrzebnych na przestawienie rytmu dobowego
Różnice czasu w okresie obowiązywania czasu zimowego. Wartości orientacyjne na podstawie CDC Yellow Book.
Jet lag, ile trwa?
Przyjmuje się prostą zasadę, czyli około jednego dnia na każdą przekroczoną strefę czasową przy lotach na wschód i nieco mniej przy lotach na zachód. Po locie z Warszawy do Tokio, przy różnicy ośmiu godzin, pełna adaptacja zajmuje więc około ośmiu dni, a po locie do Nowego Jorku, przy sześciu godzinach różnicy, zwykle około czterech dni.
Najgorzej jest zazwyczaj przez pierwsze dwa, trzy dni. Potem objawy słabną, nawet jeśli rytm dobowy nie jest jeszcze w pełni przestawiony.
Czas adaptacji różni się też między osobami. Dłużej dochodzą do siebie zwykle osoby, które przed podróżą były niewyspane, a także te, które po przylocie spędzają większość dnia w zamkniętych pomieszczeniach, bez dostępu do światła dziennego.
Jak uniknąć jet lagu przed wylotem?
Odpowiedź na pytanie, jak uniknąć jet lagu, zaczyna się jeszcze w domu, od stopniowego przesuwania snu. Przez dwa, trzy dni przed podróżą warto kłaść się spać i wstawać o godzinę wcześniej przed lotem na wschód albo o godzinę później przed lotem na zachód.
Pomaga też wybór lotu, który przylatuje wczesnym wieczorem czasu lokalnego. Wtedy wystarczy przetrwać kilka godzin i położyć się spać o zwykłej porze. Przed samą podróżą warto się wyspać, bo zmęczenie z ostatnich dni nakłada się na objawy zmiany strefy czasowej.
Przy krótkim wyjeździe, trwającym dwa, trzy dni, rozsądniej jest w ogóle nie przestawiać organizmu i zachować rytm z domu, o ile pozwala na to plan pobytu.
Jak radzić sobie z jet lagiem w czasie lotu?
W czasie lotu warto dopasować sen do pory dnia w miejscu przylotu. Jeśli na miejscu będzie noc, lepiej spróbować zasnąć, a jeśli dzień, warto czuwać, czytać i spacerować po pokładzie.
Ważne jest też regularne picie wody, bo powietrze w kabinie jest bardzo suche, a odwodnienie nasila zmęczenie i ból głowy. Sen na pokładzie ułatwiają opaska na oczy, zatyczki do uszu i poduszka pod kark.
Jak radzić sobie z jet lagiem po przylocie?
Po przylocie najwięcej daje światło dzienne i życie od pierwszego dnia według czasu lokalnego. To podstawa odpowiedzi na pytanie, jak radzić sobie z jet lagiem w miejscu docelowym. Światło jest najsilniejszym sygnałem, który przestawia zegar biologiczny, dlatego po locie na wschód warto wyjść na zewnątrz rano, a po locie na zachód późnym popołudniem.
Jeśli senność w ciągu dnia jest bardzo silna, krótka drzemka trwająca 20-30 minut pomaga przetrwać do wieczora. Dłuższy sen w dzień utrudnia jednak zaśnięcie w nocy i wydłuża adaptację. Lekkie posiłki o lokalnych porach i umiarkowany ruch na świeżym powietrzu również przyspieszają powrót do formy.
Spowolnione reakcje i senność po przylocie mają znaczenie także w drodze do domu. Dlatego warto zastanowić się, czy jazda autem zaraz po długim locie jest bezpieczna, zwłaszcza po nocy spędzonej w samolocie.
Jak przygotować powrót po długim locie?
Powrót do Polski oznacza drugą zmianę strefy czasowej, więc dobrze zaplanować pierwsze dni po przylocie z zapasem. Najlepiej nie wracać do pracy następnego dnia po długim locie, tylko zostawić sobie dzień na odpoczynek.
Część lotów dalekiego zasięgu ląduje w Warszawie wcześnie rano. Warto wtedy wiedzieć, jak wygląda odbiór auta z parkingu po nocnym locie, żeby zmęczenie nie zamieniło się w nerwowe szukanie samochodu.
Podsumowanie
Jet lag nie jest groźny, ale potrafi zepsuć pierwsze dni urlopu lub podróży służbowej. Przesuwanie pory zasypiania przed wylotem, picie wody i ekspozycja na światło dzienne po przylocie skracają adaptację nawet o kilka dni. Podróż ułatwia też dobrze zaplanowany dojazd na lotnisko, a pasażerowie, którzy zostawiają samochód na parkingu przy lotnisku Chopina, mogą po długim locie od razu ruszyć do domu bez dodatkowych przesiadek. O miejsce dla auta na czas całej podróży zadba Parking Odlot.